سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
8
توضيح المباني في شرح مختصر المعاني (فارسى)
مثال ايراد معناى واحد بواسطه تراكيب متعدّد و مختلف از طريق كنايه نظير اينكه در وصف زيد به جود بگوئيم : زيد جبان الكلب و زيد مهزول الفصيل و زيد كثير الرّماد . اين سه تركيب در اينكه مفادشان توصيف زيد به جود است با هم مشتركند و هرسه اينمعنا را از طريق كنايه ميرسانند . امّا تركيب اوّل يعنى جبان الكلب : جبن و ترس در سگ بخاطر كثرت واردين و ميهمانان بوده لذا اين حيوان به احدى ضرر و آزار نمىرساند . پرواضح است اينمعنا كنايه از جود و بخشش صاحبخانه مىباشد و امّا تركيب دوّم يعنى زيد مهزول الفصيل : هزال و لاغرى فصيل بخاطر آنست كه شير مادرش زياد دوشيده مىشود و به ديگران داده مىشود و اين كنايه از جود صاحبش مىباشد . و امّا تركيب سوّم يعنى زيد كثير الرّماد : كثرت رماد و خاكستر بخاطر كثرت سوزاندن هيزم براى طبخ و غذا تهيّه نمودن است و آن دلالت بر كثرت ميهمان داشته و آن علامت و كنايه است از جود شخص . در اين سه تركيب ، تركيب سوّم از نظر دلالت بر جود زيد اوضح از ديگر تراكيب مىباشد . و مثال ايراد معناى واحد بواسطهء تراكيب متعدّد و مختلف از طريق استعاره نظير اينكه در وصف زيد بگوئيم : رأيت بحرا فى الدار ( دريائى در خانه ديدم ) . اينمثال استعارهء تحقيقيّه مىباشد .